projecten

De restauratie van 'Bloeiende Boomgaard omgeven door Cipressen' van Vincent van Gogh, F513

Een recent project binnen het schilderijen restauratie atelier is de restauratie door Esther van Duijn van het schilderij 'Bloeiende Boomgaard omgeven door Cipressen' van Vincent van Gogh. Het schilderij (olieverf op doek) is één van de 14 schilderijen van fruitbomen of boomgaarden in bloei die Van Gogh tussen 24 maart en 21 april 1888 maakte.

   

| Meer informatie +

De restauratie van dit schilderij behelst voornamelijk het verwijderen van sommige niet originele lagen van het schilderijoppervlak. De later toegevoegde lagen bestaan uit een veelheid aan materialen: vuil, paraffine, verouderd vernis, lijmresten en oude verkleurde overschilderingen. De originele verflagen zijn over het gehele oppervlak behalve in de luchtpartij pasteus geschilderd, dat wil zeggen met veel reliëf. Een dergelijk oppervlak bemoeilijkt het verwijderen van de verschillende niet originele lagen die zich juist rondom de impasto’s opeengehoopt hebben tot een donker bruine drab. Het verwijderen van deze lagen gebeurt daarom ook onder de microscoop met behulp van diverse oplosmiddelen en kleine penseeltjes. De oplosmiddelen zijn na een uitgebreide serie van testen zo gekozen dat ze de betreffende laag verwijderen zonder de originele verflagen eronder aan te tasten.

    

Tijdens de behandeling wordt steeds duidelijker dat er in de loop der tijd aanzienlijke verkleuringen in de verflagen zijn opgetreden. De nu witte en licht roze bloesems bijvoorbeeld waren ooit veel fellere tinten roze, zoals ook bij vele andere Van Gogh schilderijen het geval is. Het bewijs daarvoor vinden we tijdens het verwijderen van kleine plekjes vuil zoals insectensecretie. Sinds de tijd dat dit de verf heeft afgedekt, heeft het geen licht meer gevangen, dus is er sindsdien geen verdere ontkleuring meer opgetreden.

Bij de schoonmaak laten deze plekjes in de verflagen zien hoe fel roze de bloesems oorspronkelijk zijn geweest. Het is de energie van het licht (in welke vorm dan ook), die de ontkleuringen teweeg heeft gebracht. Het rode pigment - dat vermengd met wit de oorspronkelijke roze kleur gaf - is onder invloed van licht steeds meer van zijn rode kleur verloren, zodat in het mengsel lichte roze of zelfs alleen de witte kleur nog overblijft.

De verkleurde overschilderingen zitten voornamelijk langs de randen. Zoals bij meerdere schilderijen van Van Gogh heeft iemand hier onbeschilderde ondergrond weggeretoucheerd als een vervolmaking. Met veel microscopisch onderzoek, vergelijkingen en gepuzzel zijn deze oude toevoegingen in kaart gebracht. Onlangs zijn hele vroege, haarscherpe grote fotoprints van dit schilderij opgedoken, die dateren van voor 1912.

Hierop zijn de overschilderingen te zien, die dus jaren voor de aankoop door Helene Kröller in 1917 zijn aangebracht. 
                                          * * * * * * * * * *

Enkele artikelen over verkleuringen in de schilderijen van Van Gogh:

Maarten R. van Bommel, Muriel Geldof & Ella Hendriks: An investigation of organic red lake pigments used by Vincent Van Gogh (November 1885 to February 1888). In: Art Matters, Netherlands technical studies in art, vol. 3 (2005) ISBN 90-400-9177-3, p. 111-137.

Aviva Burnstock, Ibby Lanfear, Klaas Jan van den Berg, Leslie Carlyle, Mark Clarke, Ella Hendriks & Jo Kirby: Comparison of the fading and surface deterioration of red lake pigments in six paintings by Vincent van Gogh with artificially aged paint reconstructions. In: ICOM-CC 14th Triennial Meeting The Hague, 12-16 September 2005, vol. 1 ISBN 1-8440-7253-3, p. 459-466.

Esther E. van Duijn: De Olijfplukkers van Vincent van Gogh: ontdekkingen rondom verkleuringen van verf. In: Cr, interdisciplinair tijdschrift voor conservering en restauratie, vol. 6, nr. 4 (winter 2005). Themanummer 'Licht', p. 22-25.

Projectcoördinatie: Luuk van der Loeff
Looptijd: apr 3, 2006 - sep 29, 2006