column

2013 2012 2011 2012 2011 2012 2010 2009 2008 2007 2006

Schaduwlijnen

Sinds Goede Vrijdag van 2009 is in het Kröller-Müller Museum een werk van Jan Dibbets (Weert 1941) te zien, dat hij veertig jaar geleden voor het eerst uitvoerde in Museum Haus Lange in Krefeld. Het gaat om Alle schaduwen die mij zijn opgevallen in... Het werk bestaat uit met schilderstape afgeplakte schaduwlijnen op vloer en wanden van een museumzaal. Omdat het proces van het afplakken verschillende malen is herhaald ontstaat een complexe compositie van lijnen, die de koers van het zonlicht op ongebruikelijke wijze in beeld brengt. Dit werk, dat sinds 1969 maar enkele keren opnieuw werd uitgevoerd, gaat over tijd, licht en ruimte en is typisch voor de conceptuele kunst van de jaren zestig van de vorige eeuw. Het mooie van dit werk van Dibbets is dat de materialisatie van de idee met minimale middelen plaats vindt, maar dat de impact ervan verrast en visueel rijk is. Om zijn fascinatie voor tijd, licht en ruimte artistiek vorm te geven had Dibbets, na een experimentele periode, al in 1967 gekozen voor de fotografie als belangrijkste medium. Met zijn perspectiefcorrecties, waarin hij speelde met de bedrieglijkheid van de fotografie bij het vastleggen van de ruimte, vestigde hij al snel zijn internationale reputatie. In het schaduwlijnenproject vond hij een andere wijze van manipulatie van de ruimte uit, waarin de vertekening van het perspectief te volgen is door opeenvolgende momenten van het invallende zonlicht letterlijk te fixeren in de ruimte. Het is bij dit eenmalige project in dit medium gebleven.
Ik vind het een prachtig werk omdat het de verbeeldingskracht enorm prikkelt en omdat het op een niet-wetenschappelijke manier de complexiteit en de relativiteit van het bestaan aanduidt. Dit is echt het werk van een kunstenaar, die buiten de perken wenst te gaan. Maar… mijn ervaring is heel sterk persoonlijk gekleurd. Dat komt omdat ik in 1969 (ik was toen 21 jaar) de tentoonstelling waarvoor dit werk gemaakt was heb gezien en de raadsels waarvoor Dibbets mij zette met dit werk en andere werken mij zo gestimuleerd en gefascineerd hebben dat ik besloot om mijn droom om archeoloog te worden vaarwel te zeggen en voor de moderne kunst te kiezen. Ik realiseerde me dat de kunst van mijn eigen tijd mij met avontuurlijker en romantischer problemen confronteerde dan de oudheid.
In 2007 bleek dat Dibbets het werk met de schaduwlijnen nog steeds ‘in eigen bezit’ had en dat het perfect paste in het overzicht van conceptuele kunst dat het museum in de loop der jaren had opgebouwd. Een koper kan vanzelfsprekend niet meer de versie uit 1969 in het museum in Krefeld verwerven, maar wel het recht om het werk steeds opnieuw volgens het concept (beschreven door Dibbets in een certificaat) uit te voeren. De kunstenaar komt het graag de eerste keer zelf met je uitvoeren, maar gaat er vanuit dat je het daarna zelf kunt. Hij geeft je daarbij alle vrijheid. Met steun van de Mondriaan Stichting is de aankoop gedaan en het Kröller-Müller Museum is er nu de exclusieve eigenaar van. Jan Dibbets heeft uiteindelijk afgelopen Goede Vrijdag het project samen met enkele medewerkers voor het eerst in het museum uitgevoerd, in een zaal waar al twee werken van Carl Andre stonden. “Laat ze maar staan,” zei Dibbets, “we plakken er wel omheen, de twee werken zullen elkaar echt niet bijten.”
Ik ben benieuwd naar uw reacties. Ik hoop dat u van het werk geniet en, ook al zal de indruk niet zo heftig zijn als op mij indertijd, dat het u iets geeft, bij voorbeeld het inzicht dat kunst de werkelijkheid –nog steeds- op een andere manier kan laten ervaren.

Evert van Straaten
Mei 2009